Max: Indonesië en de Europese Unie willen hun handelsakkoord eind oktober ondertekenen, en die handtekening bepaalt nu al hoe exporteurs van palmolie, staal en nikkel hun Europese zaken voor 2027 prijzen.
Anita: Streefdata voor een ondertekening schuiven voortdurend op. Waarom is deze stevig genoeg om je prijs op te baseren?
Max: Handelsminister Budi Santoso zei op 6 oktober in Jakarta dat beide partijen het Comprehensive Economic Partnership Agreement aan het einde van de maand willen tekenen, vermoedelijk in Jakarta, met een versnelde ratificatie zodat het akkoord per januari geldt. Het laatste openstaande punt ligt in Brussel, dat de talen vastlegt waarin de tekst moet verschijnen. Dat is een procedurele stap, geen onderhandelingskwestie.
Anita: En tegelijk wil de Europese Commissie Indonesië per 1 januari 2027 uit het Algemeen Stelsel van Preferenties halen. Gaat dat in tegen het akkoord?
Max: Niet voor palmolie. Die preferentie is voor Indonesië al opgeschort tot en met 2028, dus elke ton die nu wordt verscheept, betaalt het volle Europese invoerrecht. Het akkoord is pure winst voor telers en raffinaderijen. De vraag is wie de besparing op het invoerrecht binnenhaalt op de dag dat het akkoord ingaat.
Anita: Het geld is dus echt, maar het komt niet vanzelf bij de Indonesische producent terecht. De Europese koper kan het net zo goed zelf houden.
Max: Precies, en er stroomt al kapitaal op basis van die visie. POSCO International lanceerde op 17 juni in Jakarta Sampoerna Agro opnieuw als Prime Agri Resources, waarmee 128.000 hectare op Sumatra en Kalimantan bij de Koreaanse groep komt. Dat is een gok op Europese marge, nog voordat het tarievenschema is gepubliceerd.
Anita: Dan komt de vraag bij de algemeen directeur van een middelgrote teler of raffinaderij te liggen. Wat moet er in het contract staan?
Max: Je moet een clausule afspreken die de verlaging van het invoerrecht deelt vanaf de eerste dag van het akkoord. Die is het makkelijkst te winnen vóór de ondertekening, zolang het voordeel nog een onderhandelingspunt is en het tarievenschema niet openbaar is. Zodra het schema openbaar is, kent de koper het getal en verschuift de onderhandelingsmacht.
Anita: Laat me doorgaan naar staal en aluminium, want daar lopen de Europese kosten al op. Leg me de koolstofheffing aan de grens uit.
Max: Europa's koolstofheffing aan de grens geldt voor elke ton Indonesisch staal en aluminium die sinds 1 januari 2026 binnenkomt. Europese importeurs beginnen op 1 februari 2027 met de aankoop van de certificaten waarmee ze die heffing afrekenen. De heffing wordt berekend op basis van geverifieerde emissies per fabriek als de importeur die heeft, en anders op basis van standaardwaarden per land.
Anita: En die standaardwaarden zijn de dure route?
Max: Steeds meer wel. De opslag op die standaardwaarden verdubbelt in 2027 tot 20 procent, en de Commissie heeft de tabellen met standaardwaarden met terugwerkende kracht gecorrigeerd in een verordening die op 31 juli is gepubliceerd. De Europese koper betaalt de rekening, dus de kosten landen in de prijsronde voor 2027 die nu loopt.
Anita: Een fabriek die geverifieerde gegevens aanlevert, geeft haar afnemer dus in feite korting, en dat zou terug moeten komen in de prijs die ze kan vragen.
Max: Dat is de commerciële logica. De verkoopdirecteur versterkt elk aanbod voor 2027 door per fabriek het geverifieerde emissierapport van de locatie bij te voegen, zodat elke Europese koper de werkelijke waarden kan indienen voordat de aankoop van certificaten op 1 februari 2027 opengaat. De vraag die de verkoopdirecteur vandaag moet beantwoorden: welke Europese kopers hebben onze geverifieerde gegevens al in hun dossier?
Anita: Het patroon is in beide gevallen hetzelfde. Indonesische exporteurs zitten op een besparing die nog niet van hen is, en het contract bepaalt wie haar krijgt. Volgt de mijnbouw dezelfde lijn?
Max: Bij mijnbouw is er een andere drijfveer, want de koper zit in eigen land en staat klaar. Het ministerie van Energie en Mineraal Bronnen bevestigde op 21 augustus dat de celfabriek in Karawang, gebouwd door Contemporary Amperex Technology en Indonesia Battery Corporation, in fasen in bedrijf is gegaan. Het is het eindpunt van een keten die loopt van het nikkel van Aneka Tambang in Oost-Halmahera tot cellen in West-Java, en dus een vaste binnenlandse afnemer van nikkelhalffabricaten.
Anita: En de herziening van de royalty's die boven die keten hangt?
Max: Energieminister Bahlil Lahadalia zette op 11 mei de voorgestelde herziening van de royaltyregeling voor mineralen on hold om de formule opnieuw uit te werken, en die ligt nog onder de loep. In het concept komt de royalty op nikkelerts tussen 14 en 19 procent. Bank Indonesia hield haar beleidsrente op 23 september op 5,75 procent, dus de kosten van het dragen van een royaltywijziging blijven hoog.
Anita: De royalty ligt bij de smelterexploitant. Hoe komt die terecht bij een mijnbouwdienstverlener die hem zelf nooit betaalt?
Max: Via de tarieventabel. Als de royalty van de smelter stijgt en het dienstencontract geen clausule bij wetswijziging heeft, komt de kostenstijging bij de verlenging in het tarief terecht. De financieel directeur van een mijnbouwdienstverlener gebruikt de pauze goed door de conceptbandbreedte door elk smeltercontract te halen en te bevestigen dat elk contract een nieuwe royalty doorberekent aan de smelter, voordat de tarieven voor 2027 worden getekend.
Anita: De rode draad is dus dat het tijdvenster om deze besparingen in contracten vast te leggen sluit vóór de openbare gebeurtenissen die ze bevestigen. De palmclausule vóór de ondertekening, de emissiegegevens vóór de prijsronde is afgerond, de clausule bij wetswijziging vóór de tarieven. Wat is het risico als je handelt voordat het akkoord echt is getekend?
Max: Dat is er, en het contract vangt het op. De clausule moet de huidige voorwaarden laten gelden als de inwerkingtreding na 1 januari 2027 komt, zodat de producent niets inlevert als Brussel traag is. Die bescherming kost nu weinig om te vragen en later veel om terug te halen.
Anita: Geef me dan jouw standpunt.
Max: Het Europese akkoord is het kapitaalverhaal van deze week, en eind oktober bepaalt wie de waarde ervan houdt. De algemeen directeur van een middelgrote palmteler of raffinaderij moet de ondertekening voor de prijsstelling als gedaan beschouwen en de Europese afname voor 2027 vóór 31 oktober vastleggen, met een clausule die de besparing op het invoerrecht deelt vanaf de eerste dag van het akkoord en de huidige voorwaarden laat gelden als de inwerkingtreding na 1 januari 2027 komt. Wie vóór de ondertekening contracteert, houdt de marge die het akkoord oplevert binnen het bedrijf. De vraag aan de algemeen directeur: welk deel van ons Europese volume voor 2027 is er op 31 oktober gecontracteerd met de besparing op het invoerrecht erin, en is dat deel 100 procent?